The noise of time / Julian Barnes

22 May 2016

Opnieuw verrast Julian Barnes ons, deze keer met The noise of time, zijn eerste roman sinds 2011 waarin hij de Man Booker prize won met Sense of an ending. Julian Barnes (1946) is een van de grote Engelse schrijvers van wie het vat nog lang niet leeg lijkt.

In deze roman vertelt hij over de Russische componist Dimitri Shostakovich (1906-1975) die in de Sovjet Unie eerst geroemd werd, later verguisd en vervolgens weer vereerd. Het boek begint met de dertigjarige Dimitri die met een kleine koffer met schoon ondergoed en een voorraad sigaretten de nacht doorbrengt bij de lift van zijn flat. De recensie in de Pravda – de spreekbuiskrant van het Regime – van zijn laatste optreden was vernietigend en dus weet Shostakovich dat hij binnen afzienbare tijd zal worden opgepakt om voor verhoor naar het gevreesde Big House te worden gebracht. Hij wil zijn vrouw en dochter deze scène besparen.

Halverwege het boek – ik was geïntrigeerd– zocht ik op de omslag naar wat ik nu eigenlijk aan het lezen was: een roman, een verhaal, een biografie? “Het is een roman, geen biografische roman!” protesteerde Barnes geïrriteerd in een interview met de Guardian.

De verwarring komt omdat Barnes ervoor koos het verhaal te vertellen in de derde persoon, waardoor de componist ongrijpbaar blijft, precies zoals hij dat ook in het werkelijke leven is geweest.

 

Barnes houdt zich bezig met de vraag hoe een groot kunstenaar omgaat met zijn talent onder een verstikkend en dwingend regime? Hoever kan hij buigen en toch integer blijven? Dat zijn de dilemma's waarmee Shostakovich worstelde. Hoe schrijf je in vredesnaam een “optimistische tragedie?” Het antwoord was: door zichzelf te ironiseren. Ironie was zijn belangrijkste wapen en hij verwachtte dat iedereen die ertoe deed – zijn vrienden, familie, collega's – de ironie zou inzien van zijn speeches en artikelen die voor hem door het Regime geschreven waren. Soms kreeg hij de tekst pas een paar minuten voor zijn spreekbeurt overhandigd, zoals die keer toen hij tot zijn ontsteltenis zijn afkeur moest uitspreken over het werk van Strawinsky, de Rus die het moederland de rug had toegekeerd en triomfen vierde in Parijs en de Verenigde Staten. Shostakovich had het er moeilijk mee, maar was – noodgedwongen? – ervan overtuigd dat iedereen wel door zou hebben dat dit niet zijn eigen mening was maar dat van het Regime. Ironie.

The noise of time is een meesterwerk. Intelligent, erudiet en wijs. Je pakt een potlood en begint zinnen te onderstrepen, je loopt de stokoude platencollectie van je ouders door en ontdekt dat er niet één symfonie van Shostakovich  tussen zit. Gelukkig biedt YouTube uitkomst. Nu luister ik alleen nog maar Shostakovich.

 

 

 

 

 

 

 

 

Please reload

© Uitgeverij Terebint