Homo Deus / Yuval Noach Harari

29 Jan 2017

De Israëlische hoogleraar geschiedenis Yuval Noach Harari baarde opzien met zijn in 2012 gepubliceerde Sapiens, een kleine geschiedenis van de mensheid, waarin hij betoogt dat de mens niet veel meer is dan een toevallige samenloop van omstandigheden en geluk. Ik schreef erover in oktober 2014.

Nu verrast Harari ons met Homo Deus – A brief history of tomorrow. Op onnavolgbare wijze, glashelder, sprankelend en overtuigend vertelt hij hoe de mensheid langzaam wordt beheerst door data. Het proces is al in werking gezet en is onomkeerbaar, net zoals domesticeren van wilde dieren en het begin van landbouw onomkeerbaar zijn geweest. De algoritmen van bedrijven als Google, Facebook en Microsoft kennen ons beter dan wij onszelf.
Macht is altijd afhankelijk van kennis of netwerk, hoe meer kennis, hoe groter het netwerk, hoe meer macht. Tot voor kort zat kennis in de hoofden van mensen, in boeken, essays, proefschriften en was het voor veel slimme mensen nog enigszins te behappen. Eeuwenlang waren de structuren van de maatschappij duidelijk. Er waren religies en staten en daarbinnen was alles redelijk ordentelijk georganiseerd, ook al ging er regelmatig van alles mis, braken er oorlogen uit, versloeg de ene Macht de andere en omgekeerd. Maar het was de mens die het zichzelf aandeed. Het was te verklaren en er waren lessen uit te leren.

En de Mens had de controle, de Mens bepaalde. Maar voor hoe lang nog?

 

De mens streeft naar een aangenaam leven, zonder pijn, zonder honger. We ondernemen stappen daartoe. Ons gedrag – maar ook dat van dieren – wordt bepaald door de algoritmen van beleving, emotie en gedachten. Een algoritme is een methodische reeks stappen die leidt tot een oplossing, doel of beslissing. Een recept voor uiensoep is een algoritme: pan op het vuur, uien hakken, smoren, water toevoegen, bouillonblokje erbij. Wanneer een pitbull ineens uit de bosjes springt en tegen mij gromt, word ik bang, begin te zweten of te trillen. Dat is een algoritme. De mens is een algoritme. Wij zijn niet veel meer dan het elektrochemische proces dat zich in onze hersenen afspeelt, miljoenen neutronen die waanzinnig snel door de hersenen razen en bepalen wie we zijn en hoe we handelen. Wetenschappers hebben aangetoond dat wanneer bepaalde gebieden van de hersenen door middel van kleine elektronische impulsen worden gestimuleerd, het gedrag en de beleving kunnen worden veranderd. In de wetenschap wordt er volop mee getest.

 

Eeuwenlang was de maatschappij gebaseerd op de gedachte dat de mens meester van zijn lot was. Die stelling wordt nu onderuit gehaald door de algoritmen die we zelf creëerden en op de vrijwel eindeloze data loslaten. De hoeveelheid kennis die tegenwoordig voorhanden is – data – is niet alleen oneindig, maar dijt ook uit als het heelal. Het is niet te stoppen. We raken de controle kwijt, want de computer weet meer. Er ontstaat een nieuwe werkelijkheid waar we geen invloed meer over kunnen uitoefenen. Dataïsme is de nieuwe religie. Het gaat snel, heel snel.

 

Harari schetst dus een onontkoombare toekomst, maar vult die wijselijk niet in, omdat de toekomst nu eenmaal niet te voorspellen is. Homo Deus is een intrigerend, prettig leesbaar boek. Van harte aanbevolen. Ook in het Nederlands verkrijgbaar, met een voorwoord van Bas Heijne.

De Bezige Bij,  € 24,95

 

 

 

 

 

 

 

 

Please reload

© Uitgeverij Terebint