De Ommegang / Jan van Aken

10 May 2018

 

De Nederlandse pers was zeer te spreken over De Ommegang van Jan van Aken. Bert Wagendorp, een zeer gewaardeerd columnist van de Volkskrant die af en toe wel eens een boekrecensie schrijft, gaf het boek maar liefst 5 sterren. In De Wereld Draait Door vond iemand dat dit boek elke vergelijking met Umberto Eco kan doorstaan. Nou, nou, pfoe, pfoe...

In die vergelijking schiet Van Aken jammerlijk tekort en ik vind dat het toekennen van vijf sterren voorbehouden moeten blijven voor werkelijk zeer uitzonderlijke en uitmuntende boeken.

 

Het doet mij denken aan mijn middelbare schooltijd, toen ik een leraar Nederlands had die voor een opstel nooit hoger dan een 8 gaf en uitlegde dat wij onnozelen (nog) niet in staat waren kwaliteit af te leveren dat met hoger dan 8 zou kunnen worden beloond. Een 9 betekent bijna perfect en een 10 staat voor perfect en, zoals hij beweerde, perfect bestaat niet. Op 6 juni 1970 gaf hij mij een opstel terug en in de rechterbovenhoek van het blad prijkte een grote 8½. Ik keek hem verbaasd aan. “Niet bijna perfect, maar wel heel goed. Daarom. Voor één keer,” zei hij ernstig, alsof hij het betreurde dat hij zijn eigen regel had overtreden.

 

 

Ik zou graag zien dat de recensenten dezelfde instelling hadden als die leraar. Er zijn maar weinig boeken die ik vijf sterren zou toekennen. In het Nederlands taalgebied kan ik geen recente titels noemen, hoewel er wel een paar voor een vierenhalve ster in aanmerking zouden komen, waaronder Dit zijn de namen van Tommy Wieringa, Boven is het stil van Gerbrand Bakker, Het Hout van Jeroen Brouwers. Om er maar een paar te noemen. 

 

 

 

 

 

Terug naar Jan van Aken:

Isidorus van Rillington zit in het gevang en vertelt zijn verhaal, hoe hij te vondeling werd gelegd en in een Engels klooster door de poortwachter- dus buiten de kloostermuren – werd opgevoed. Deze Giles leerde hem een methode waarmee je je geheugen zo kunt inrichten dat je hele boeken kunt onthouden. Je bouwt kamers, huizen, straten, zelfs hele steden, om alle kennis in onder te brengen. De Ommegang is dus de tocht die Isidoor door deze constructies in zijn geheugen maakt om zijn verhaal te vertellen. De jongen is leergierig, onthoudt inderdaad alles, inclusief de bescheiden bibliotheek van het klooster. Hij verlaat Engeland om in Parijs medicijnen te studeren, hoewel zijn voorkeur eigenlijk uitgaat naar architectuur. Het boek kent tal van verrukkelijke zedenschetsen van de tijd, zoals de kamer die Isidoor deelt met een ander en waar hij door de gaten in de vloer waakt over de veiligheid van de hoeren in de peeskamers eronder. De man met wie hij om beurten de kamer deelt wordt beschuldigd van sodomie en vervolgens op de brandstapel levend verbrand. De beul komen we later nog eens tegen.

Na avonturen in Samarkand en een verder niet beschreven reis naar China belandt Isidoor in Kostanz waar in de jaren 1414 tot 1418 een concilie werd gehouden om het probleem van de drie pausen op te lossen. Isidoor heeft zich er gevestigd als arts, maar smeedt plannen met de bisschop om de kerk te herbouwen. Er rijzen twijfels omtrent zijn geloof, afkomst en bedoelingen en belandt zo in het gevang, waar het verhaal op de eerste pagina mee begon.

 

Ik heb van het boek genoten zoals je van een 'guilty pleasure' geniet, een prettig in het gehoor liggend Abba liedje of een lekkere meezingsong zoals YMCA van de Village People. Wagendorp schreef dat hij de auteur op geen enkele slechte zin heeft kunnen betrappen. Dat klopt, maar een mooie, prachtige zin heb ik evenmin gevonden.

 

Deze literaire roman speelt zich af aan het eind van de 14e eeuw, begin 15e en Van Aken behandelt een groot aantal historische onderwerpen en personen. Wellicht dat dit de aanleiding was het boek met de Naam van de roos van Eco te vergelijken. De verhalen spelen zich af in min of meer dezelfde tijd, maar Eco onderscheidde zich door verbijsterende virtuositeit, linguïstische rijkdom en onmetelijke intelligentie. En De Naam was spannend tot de laatste bladzijde. Van Aken spreidt zijn net wijder en behandelt een een grote verscheidenheid aan gebeurtenissen, plaatsen en personen. Door de overdaad bereikt hij niet dezelfde diepgang als Eco, de vele figuren en verhalen blijven allemaal een beetje van karton met een hoog Wikipedia gehalte.

Maar heb er wel van genoten – vier sterren voor dit 625 pagina's dikke boek.

Please reload

© Uitgeverij Terebint